ADHD w ciągu życia: od wiercącego się dziecka do rozproszonego dorosłego

Przez dziesięciolecia uważano, że Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi (ADHD) to przypadłość zarezerwowana wyłącznie dla dzieci w wieku szkolnym, z której „wyrasta się” wraz z wiekiem. Dziś wiemy, że ADHD to odmienność neurobiologiczna, która towarzyszy człowiekowi przez całe życie, choć jej objawy zmieniają się wraz z upływem lat.

Jak zmieniają się objawy ADHD z wiekiem?

Mózg osoby z ADHD charakteryzuje się inną gospodarką neuroprzekaźników – głównie dopaminy i noradrenaliny – odpowiedzialnych za utrzymywanie uwagi, motywację oraz kontrolę impulsów.

• W wieku przedszkolnym: na pierwszy plan wysuwa się nadruchliwość fizyczna i impulsywność. Dziecko jest w ciągłym biegu, działa bez refleksji nad konsekwencjami i ma trudności ze spokojną zabawą.
• W wieku szkolnym: wraz z rozpoczęciem nauki najbardziej dostrzegalne stają się deficyty uwagi. Pojawiają się trudności ze skupieniem się na poleceniach nauczyciela, zapominanie o pracach domowych, gubienie przyborów oraz skłonność do łatwego rozpraszania się.
• U dorosłych: nadruchliwość fizyczna zazwyczaj przekształca się w wewnętrzne poczucie niepokoju i trudność w odpoczywaniu. Dorośli z ADHD zmagają się przede wszystkim z tzw. dysfunkcją wykonawczą – trudnościami w organizacji czasu, prokrastynacją (odkładaniem spraw na później), impulsywnymi decyzjami finansowymi oraz trudnościami w utrzymaniu stałej motywacji przy rutynowych zadaniach.

Jak diagnozuje się i leczy ADHD u dorosłych?

Diagnoza ADHD w wieku dojrzałym wymaga dokładnego wywiadu klinicznego przeprowadzonego przez lekarza psychiatrę lub psychologa. Badanie obejmuje przeanalizowanie aktualnych trudności w funkcjonowaniu oraz zebranie informacji o funkcjonowaniu w dzieciństwie (ADHD zawsze rozpoczyna się we wczesnym rozwoju).

Nowoczesne leczenie obejmuje połączone oddziaływania:

• Farmakoterapia: stosowanie leków na receptę poprawiających przekaźnictwo dopaminowe i noradrenergiczne, dobieranych przez lekarza psychiatrę, które pozwalają wyciszyć „szum informacyjny” w mózgu i ułatwiają koncentrację.
• Psychoterapia i coaching ADHD: nauka praktycznych strategii zarządzania czasem, planowania zadań, organizacji przestrzeni oraz pracy nad akceptacją samego siebie.